Rubbing cream onto eczema sufferer's hand

AZS, trądzik różowaty, inne alergie skórne

AZS, trądzik różowaty, inne alergie skórne: Jak odróżnić objawy i zacząć prawidłowe leczenie?

Zaczerwienienia, krosty, uczucie świądu i pieczenia – objawy atopowego zapalenia skóry, trądziku różowatego i alergii kontaktowych mogą być bardzo podobne. Jak zatem odróżnić te trzy choroby?

Zanieczyszczenie środowiska, stres, zła dieta – to wszystko sprawia, że zapadalność na choroby skóry wzrasta z każdym rokiem1. Istnieje więc spore ryzyko, że któraś z chorób dotknie nas lub naszych bliskich. Dlatego warto nauczyć się rozpoznawać ich objawy, by po ich zauważeniu jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, a w międzyczasie podjąć właściwe kroki, dążące do złagodzenia choroby.

Objawy AZS

Diagnozy atopowego zapalania skóry dokonuje się na podstawie kryteriów opracowanych przez Hanifina i Rajkę. Eksperci podzielili objawy AZS na większe (świąd skóry, charakterystyczna lokalizacja zmian skórnych, przewlekły i nawrotowy przebieg, dodatni wywiad w kierunku rodzinnej atopii) oraz mniejsze (suchość skóry, świąd podczas pocenia, rogowacenie przymieszkowe bądź rybia łuska, zwiększona podatność na zakażenia gronkowcem złocistym, podwyższony poziom immunoglobuliny E-IgE, dodatnie wyniki testów skórnych z alergenami, natychmiastowe reakcje skórne, wczesny początek zmian, skłonność do nawrotowych zakażeń skóry, zaćma, przebarwienia powiek i zacienienia wokół oczu, nawrotowe zapalenie spojówek, nietolerancja niektórych pokarmów, nietolerancja wełny, zaostrzenie zmian skórnych po stresie, rasa kaukaska, rumień twarzy, objaw Dennie-Morgana (dodatkowy fałd skórny poniżej dolnej powieki)2. AZS diagnozuje się, jeśli u pacjenta występują po 3 objawy z każdej grupy3.

Objawy trądziku różowatego

Trądzik różowaty może występować w czterech postaciach: rumieniowo-teleangielaktycznej, grudkowo-krostkowej, guzowatej i ocznej, przy czym każda z nich charakteryzuje się swoistymi objawami.

Trądzik rumieniowo-teleangielaktyczny występuje w środkowej części twarzy, jest nawracający, utrzymuje się powyżej 10 minut, charakterystyczne dla niego jest też poszerzenie naczyń krwionośnych (tzw. pajączki) i trwałe zaczerwienienie skóry.

Dla trądziku grudkowo-krostkowego właściwe są: stały rumień i obrzęk twarzy, kopulaste grudki rumieniowo-obrzękowe, krostki w centralnej części twarzy i drobne guzki.

Postać guzowata objawia się zaś stałym rumieniem i obrzękiem twarzy, występowaniem grudek, krost, guzów, pogrubieniem i nierówną powierzchnią skóry twarzy, zajmowaniem okolic nosa, łuków jarzmowych, czoła, oczu i uszu.

Nadwrażliwość na światło, zapalenie spojówek, świąd oczu to zaś cechy będące objawem postaci ocznej trądziku różowatego4.

W przypadku trądziku różowatego zmiany sporadycznie występują poza twarzą. Pojawiają się wtedy na małżowinach usznych, obrzeżach twarzy, karku, górnych powierzchniach klatki piersiowej i w obrębie skóry owłosionej głowy.

 Osoby cierpiące na trądzik różowaty rzadko narzekają na świąd. Jeśli występują u nich dolegliwości bólowe, zwykle są określane przez pacjentów jako kłujący ból lub pieczenie5.

Alergie

Choć AZS jest rodzajem alergii, nie każda alergia skórna jest atopowym zapaleniem skóry. Od AZS należy odróżnić na przykład pokrzywkę, będącą najczęstszym objawem alergii skórnej. Pokrzywka może występować miejscowo – wtedy za jej przyczynę uznaje się bezpośredni kontakt skóry z alergenem lub obejmować całe ciało – do czego dochodzi gdy alergen dostanie się do krwiobiegu. Jej najbardziej charakterystycznym objawem jest tzw. bąbel pokrzywkowy – bolesny przy ucisku, płasko-wypukły obrzęk, znacznie różniący się od innych partii skóry, który zwykle zanika w ciągu 24 godzin, nawet bez użycia środków farmakologicznych6.

Inną formą alergii skórnej jest kontaktowe zapalenie skóry, pojawiające się np. po zetknięciu alergika z materiałami takimi jak np.: chrom czy nikiel, barwniki występujące w kosmetykach, środki czystości. Wysypka ta ma najczęściej postać grudkowo-pęcherzykową, płynnie przechodzącą w zdrową skórę. Jej występowaniu zwykle towarzyszy uporczywy świąd, może też występować podwyższona temperatura ciała pacjenta7.

Podstawowe różnice

Rozstrzygając czy zmiany pojawiające się na skórze pacjenta są objawami AZS, trądziku różowatego czy alergii, warto postawić pytanie czy u chorego w ogóle występuje ryzyko zapadalności na którąś z tych chorób. A jeśli tak, to w przypadku którego schorzenia jest ono największe?

Kluczową rolę w patogenezie AZS odgrywają czynniki genetyczne – jeśli którekolwiek z rodziców pacjenta cierpiało lub cierpi na chorobę z kręgu atopii (AZS, astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa) istnieje 70 proc. ryzyko zachorowania na AZS8. W występowaniu trądziku różowatego zaś, większą rolę niż geny odgrywają zaburzenia immunologiczne, naczynioruchowe, zaburzenia układu pokarmowego, zaburzenia hormonalne oraz zaburzenia wewnętrznowydalnicze9. Na występowanie choroby mają również wpływ, takie czynniki jak: stres, gorące i pikantne posiłki, alkohol, promieniowanie UV10. Alergie kontaktowe, mimo że mają podłoże genetyczne, objawiają się wyłącznie po bezpośrednim kontakcie pacjenta z alergenem.

Kryterium, które należy wziąć pod uwagę diagnozując omawiane schorzenia jest wiek, w którym u pacjenta pojawiły się objawy. Atopowe zapalenie skóry jest jedną z najczęstszych chorób skóry wieku dziecięcego. U 60 proc. chorych na AZS pierwsze objawy pojawiają się przed ukończeniem 1 roku życia, u 70-85 proc. przed ukończeniem 5,5 roku życia11. Trądzik różowaty zaś, u większości pacjentów objawia się miedzy 20, a 30 rokiem życia12. Pokrzywkę natomiast, najczęściej diagnozuje się u osób między 30, a 40 rokiem życia13.

Istotną różnicą między AZS, trądzikiem różowatym i alergiami jest też miejsce występowania zmian. O ile trądzik obejmuje wyłącznie twarz14, o tyle AZS może dotknąć również skórę głowy i tułów pacjenta15. Pokrzywka może wystąpić na całym ciele16, zaś objawy kontaktowego zapalenia skóry widoczne są zwykle na dłoniach pacjenta17.

Trzecim czynnikiem, odróżniającym od siebie te choroby jest występowanie uczucia pieczenia i świądu lub ich brak. W przypadku AZS zmianom na skórze towarzyszy silny świąd – czasem powodujący bezsenność. Ten kłopotliwy objaw, towarzyszący również pokrzywce, nie występuje u chorych cierpiących na trądzik różowaty18.

Rozpoczęcie leczenia

W przypadku każdej z chorób niezbędna jest konsultacja dermatologiczna. Jednak w oczekiwaniu na konsultację lekarską, można podjąć samodzielne próby złagodzenia objawów choroby. Niezależnie od diagnozy, zarówno w przypadku AZS, jak i trądziku oraz alergii kontaktowych objawy powinno złagodzić: unikanie zakurzonych i zadymionych pomieszczeń, dbanie o higienę i nawilżenie skóry, unikanie gryzących tkanin, używanie wyłącznie hipoalergicznych kosmetyków.

1 L. Ruszkowska, Atopowe zapalenie skóry (AZS).

2 A. Woldan-Tambor, J. B. Zawilska, Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku, s.805.

3 Ibidem, s.804.

4 Charakterystyka objawów wg: E. Robak, L. Kulczycka, Trądzik różowaty – współczesne poglądy na patomechanizm i terapię, Łódź 2010, s. 443.

5 Ibidem

6 Opis objawów na podstawie: M. Czarnecka-Operacz, Diagnostyka i leczenie pokrzywki „Alergia” 2008, nr. 2. Wersja online dostępna na alergia.org.pl

7 Opis objawów na podstawie: S. Jabłońska, T. Chorzelski, Choroby skóry –dla studentów medycyny i lekarzy, Warszawa 2002.

8 L.Ruszkowska, op.cit.

9 L. Marek, Trądzik różowaty. Artykuł dostępny w serwisie dermatologia.mp.pl [dostęp 2015-03-02].

10 E. Robak, L. Kulczycka, op.cit.

11 A.Woldan Tambor, J.B. Zawilska, op.cit. s. 804.

12 E. Robak, L. Kulczycka, op.cit.

13 K. Mazur, M. Wrzyszcz, Epidemiologia chorób alergicznych:alergiczne choroby skóry, alergia na leki, alergia pokarmowa, alergian na jad owadów żądlących. Alergia Astma Immunologia 1997 nr 2 (3).

14 Ewa Robak, Lilianna Kulczycka, op.cit.

15 L.Ruszkowska, op.cit.

16 M. Czarnecka-Operacz, op.cit.

17 S. Jabłońska, T. Chorzelski, op.cit.

18 M. Wanat-Krzak, R. Kurzawa, op.cit.