Rubbing cream onto eczema sufferer's hand

Leczenie AZS: Co powinieneś wiedzieć?

Leczenie AZS: Co powinieneś wiedzieć?

Geny, styl życia, stres, czynniki zewnętrzne – czynników, mających wpływ na przebieg atopowego zapalenia skóry jest tak dużo, że szanse na opracowanie leku, pozwalającego na całkowitą eliminację choroby są znikome. Dlatego dziś leczenie AZS koncentruje się głównie na minimalizacji jego objawów i poprawie jakości życia chorego.

Suchość skóry, świąd, nawrotowe zapalenie spojówek – przewlekły i nawrotowy charakter tych objawów może wskazywać na atopowe zapalenie skóry. AZS dotyka, w zależności od regionu świata, od 5 do 20 proc. populacji1, istnieje więc pewne ryzyko, że na którymś etapie życia objawi się również u ciebie. Dlatego po zauważeniu u siebie powyższych objawów, jak najszybciej skonsultuj się z dermatologiem.

Diagnostyka

Rozpoznania choroby dokonuje się na podstawie wywiadu i obrazu klinicznego, stosując kryteria opracowane przez Hanifina i Rajkę. Eksperci podzielili objawy AZS na większe (świąd skóry, charakterystyczna lokalizacja zmian skórnych (w zależności od wieku), przewlekły i nawrotowy przebieg, dodatni wywiad w kierunku rodzinnej atopii) oraz mniejsze (suchość skóry, świąd podczas pocenia, rogowacenie przymieszkowe bądź rybia łuska, zwiększona podatność na zakażenia gronkowcem złocistym staphyloccocus aureus, podwyższony poziom immunoglobuliny E-IgE, dodatnie wyniki testów skórnych z alergenami, natychmiastowe reakcje skórne, wczesny początek zmian, skłonność do nawrotowych zakażeń skóry, zaćma, przebarwienia powiek i zacienienia wokół oczu, nawrotowe zapalenie spojówek, nietolerancja niektórych pokarmów, nietolerancja wełny, zaostrzenie zmian skórnych po stresie, rasa kaukaska (biała), rumień twarzy, objaw Dennie-Morgana (dodatkowy fałd skórny poniżej dolnej powieki)2.

Chorobę diagnozuje się gdy u pacjenta występują co najmniej trzy z większych i trzy z mniejszych objawów. Dermatolodzy zalecają też często wykonanie dodatkowych badań, pomocnych w postawieniu prawidłowej diagnozy. Są to: określenie poziomu ogólnego IgE, określenie poziomów specyficznego IgE, testy skórne i płatkowe, określenie liczby granulocytów kwasochłonnych3.

Leczenie

Pacjenci, u których zdiagnozowano AZS powinni zdawać sobie sprawę z faktu, że leczenie schorzenia jest długotrwałe i rzadko prowadzi do całkowitej eliminacji choroby4. Ze względu na przewlekły charakter i skomplikowaną patogenezę AZS, terapia jest bardzo trudna. Lekarze koncentrują się głównie na profilaktyce, łagodzeniu objawów schorzenia, leczeniu miejscowym i ogólnym oraz poprawie jakości życia chorego.

Leczenie miejscowe

Ten rodzaj leczenia jest skuteczny w przypadku zdecydowanej większości chorych. Jego celem jest zmniejszenie uczucia świądu oraz regeneracja skóry, uszkodzonej w wyniku AZS.

W leczeniu zewnętrznym stosuje się maści i inne preparaty zawierające glikokortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny, antybiotyki, leki przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe5. W przypadku stosowania leków steroidowych warto pamiętać o tym, że ich stosowanie daje szybki, lecz krótkotrwały efekt – pod wpływem steroidoterapii objawy znikają szybko, ale po krótkim czasie wracają z jeszcze większą intensywnością. Ostatnio pojawia się również coraz więcej doniesień na temat reakcji alergicznych pacjentów na glikokortykosteroidy6.

Oprócz leczniczych maści w terapii miejscowej AZS stosuje się również kremy, balsamy i maści, których podstawowym celem jest nawilżenie skóry i przywrócenie jej fizjologicznej flory bakteryjnej7.

Ważnym elementem leczenia miejscowego AZS jest odbudowa prawidłowej struktury bariery naskórkowej, która nie funkcjonuje prawidłowo u chorych, a przez to substancje drażniące i alergeny mają łatwiejszą drogę wnikania w głąb skóry i wywoływania reakcji zapalnej. W tym celu stosuje się specjalistyczne preparaty, zawierające ceramidy i lipidy o strukturze lamelarnej, które wbudowują się w naskórek.8

Leczenie ogólne

Te formę leczenia stosuje się w przypadku średnio-ciężkich i ciężkich przypadków AZS. W tym rodzaju terapii stosuje się głównie leki przeciwhistaminowe I i II generacji, leki przeciwleukutrienowe i immunosupresyjne, immunoglobuliny, hormony peptydowe grasicy9.

Leki przeciwhistaminowe, szczególnie te starszej generacji, mogą wywoływać szereg działań niepożądanych, w tym: suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia, zaparcia, trudności w oddawaniu moczu, spadek ciśnienia tętniczego krwi, senność, zaburzenia koncentracji. Leki te mogą zatem utrudniać normalne aktywności życiowe pacjenta10.

Leczenie ogólne powinno być przeprowadzane w warunkach szpitalnych11.

Leczenie uzupełniające

Fototerapia – jest metodą leczenia zarezerwowaną dla ciężkich przypadków AZS, występujących u pacjentów, którzy ukończyli 12 rok życia. Światło ultrafioletowe (w szczególności promieniowanie UVA i UVB) ma działanie antyproliferacyjne i immunosupresyjne. Przy jej stosowaniu tego rodzaju leczenia wymagana jest duża ostrożność, gdyż fototerapia przyspiesza proces starzenia się skóry oraz może mieć działanie kancerogenne12.

Suplementacja – jedną z przyczyn AZS są zaburzenia przemiany kwasu linolenowego do kwasu γ-linolenowego. Dlatego też, w terapii AZS stosuje się suplementację preparatami roślinnymi zawierającymi kwas γ-linolenowy13.

Codzienna pielęgnacja skóry z AZS

Oprócz terapii farmakologicznej lekarz może zalecić wprowadzenie w życia dobrych nawyków, które są w stanie złagodzić objawy AZS i znacząco poprawić jakość życia chorego. Należy do nich m.in. unikanie czynników drażniących, takich jak: wełna, kosmetyki z dodatkami parabenów, barwników i alkoholu, chlorowana woda, kurz, pył czy pokarmów takich jak: soja, kukurydza czy owoce morza.

Rola psychologa w terapii AZS

Część pacjentów w terapii AZS potrzebować będzie również pomocy psychologicznej. Jak pisze Barbara Bartoszek: „chociaż choroby skóry nie są zaliczane do zagrażających życiu, to z powodu ich widoczności mogą być zakwalifikowane do rujnujących życie”14. Chorzy cierpiący na atopowe zapalenie skóry mogą nie tylko odczuwać kompleksy z powodu zmian skórnych, ale również doświadczać odrzucenia ze strony środowiska, co może utrudniać np. zawiązanie bliskich relacji towarzyskich czy zdobycie pracy.

Pomoc psychologa może również przyczynić się do redukcji stresu, odczuwanego przez chorego, co zaś przekłada się na poprawę kondycji skóry pacjenta dotkniętego AZS.

1 Agata Woldan-Tambor, Jolanta B. Zawilska, Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku

2 Ibidem

3 L. Ruszkowska, Atopowe zapalenie skóry (AZS).

4 B. Bartoszek, Atopowe zapalenie skóry (AZS) jako choroba psychosomatyczna – analiza badań, Lublin 2010

5 L. Ruszkowska, op.cit.

6 A. Woldan-Tambor, J. B. Zawilska, op.cit.

7 L. Ruszkowska, op.cit

8 Gelmetti et al.; Dermatology News Vol 10, Issue 9, July 2015

9 A. Kaszuba, E. Trznadel-Budźko, A.Kaczorowska, Leczenie ogólne atopowego zapalenia skóry. IV Ogólnopolskie Warsztaty Naukowo-Szkoleniowe Sekcji Dermatologicznej PTA, Słupsk-Ustka 7-10 lutego 2008.

10 A. Woldan-Tambor, J. B. Zawilska, op.cit.

11 L. Ruszkowska, op.cit.

12 A. Woldan-Tambor, J. B. Zawilska, op.cit.

13 Ibidem.

14 Ibidem.