Alt textRubbing cream onto eczema sufferer's hand

AZS u dzieci: Co robić, kiedy skóra swędzi

AZS u dzieci: Co robić, kiedy skóra swędzi

Uporczywe swędzenie, rumień, nadmierne wysuszenie skóry mogą świadczyć o występowaniu AZS - Atopowego Zapalenia Skóry. W Polsce choroba ta dotyka już co piąte [1] dziecko, a ze względu na rozwój cywilizacyjny i zanieczyszczenie powietrza liczba zachorowań z roku na rok rośnie. Czym jest AZS i jak pomóc dziecku z taką dolegliwością?

AZS często występuje już w pierwszym roku życia dziecka, nawet około 3 miesiąca. Objawy są charakterystyczne dla danego wieku i ostateczną diagnozę może postawić jedynie lekarz dermatolog lub alergolog. Jakie zmiany skórne powinny zaniepokoić rodziców?

AZS u dzieci – jak rozpoznać chorobę?

Nadmiernie wysuszona skóra, zaczerwienienie i silny świąd to pierwsze sygnały, które powinny zaniepokoić rodziców, ale w zależności od wieku dziecka obraz choroby może się różnić.

U niemowlaków i dzieci do drugiego roku życia zmiany w postaci wysypki rumieniowo-wysiękowej (zaczerwienienienie, grudki, pęcherzyki) występują przede wszystkim na owłosionej skórze głowy i na twarzy: czole i policzkach.

Między 3 a 12 rokiem życia zmiany skórne występują w zgięciach łokci, pod kolanami, oraz na grzbietach rąk i stóp. W fazie ostrej są to ogniska rumieniowe, pokryte grudkami i pęcherzykami. W fazie przewlekłej skóra staje się zgrubiała i szorstka (lichenifikacja), łuszczy się. Może dochodzić do wtórnych nadkażeń powodujących nadżerki.

U nastolatków zmiany mogą obejmować duże powierzchnie skóry.

W przypadku wystąpienia powyższych objawów, należy zgłosić się do lekarza. Diagnoza stawiana jest na podstawie kryteriów diagnostycznych (najważniejsze z nich to: świąd skóry; charakterystyczna lokalizacja zmian skórnych- w zależności od wieku; przewlekły i nawrotowy przebieg; dodatni wywiad w kierunku rodzinnej atopii; suchość skóry; świąd podczas pocenia; rogowacenie przymieszkowe bądź rybia łuska [2]). Ze względu na alergiczny charakter AZS lekarz zleci wykonanie punktowych testów skórnych (u dzieci powyżej 4 roku życia) lub badanie krwi na poziom przeciwciał IgE.

Czynniki wyzwalające – czego unikać

W rozwoju choroby ogromną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, ryzyko pojawienia się AZS w sytuacji, gdy chorują oboje rodzice sięga nawet 70 % [2]. Ale równie ważne są czynniki środowiskowe, które działają jak wyzwalacze i powodują, że choroba „ujawnia się” lub zaostrza. Do czynników środowiskowych możemy zaliczyć: alergeny (roztocza, kurz, pyłki roślin, alergeny pochodzenia zwierzęcego i grzybiczego, alergeny pokarmowe), a także zanieczyszczenie środowiska, warunki klimatyczne, stres. Ryzyko zwiększa też zaprzestanie karmienia piersią przed ukończeniem 4 m-ca życia dziecka[4].

 O ile z predyspozycjami genetycznymi trudno walczyć, to czynniki wyzwalające można kontrolować - przynajmniej w pewnym zakresie. Ważne jest ograniczenie kontaktu z alergenami określonymi podczas testów i unikanie stresu. Ubrania dzieci cierpiących na AZS powinny być wykonane z przewiewnych tkanin i prane w hipoalergicznych proszkach.

Jednak ponieważ przyczyny AZS nie są dobrze znane, leczenie przyczynowe nie jest możliwe [2] i zasadnicze znaczenie ma właściwa pielęgnacja skóry.

Pielęgnacja skóry z AZS u dzieci: nawilżenie, ochrona, regeneracja

Związany z AZS silny świąd jest szczególnie trudny do zniesienia dla dzieci. Może powodować rozdrażnienie, niepokój, a nawet bezsenność, co wywołuje dodatkowy stres, mogący skutkować zaostrzeniem objawów. Dodatkowo, świąd prowokuje rozdrapywanie, co prowadzi do wtórnych nadkażeń. Dlatego zredukowanie świądu i zaczerwień jest niezwykle ważne.

Kurację odbudowującą należy rozpocząć jak najwcześniej, stosując preparaty uzupełniające warstwę lipidową naskórka, która chroni przed nadmiernym wysuszaniem, zapobiega uszkodzeniom i regeneruje skórę. Doskonałym rozwiązaniem będą preparaty zwierające lipdy lamelarne LLT, posiadające blaszkowatą strukturę i tym samym najbardziej zbliżone do lipidów naturalnie występujących w przestrzeniach międzykomórkowych ludzkiego naskórka. Dzięki swojej budowie wpasowują się one w uszkodzoną warstwę ochronną, odbudowując ją. Zregenerowana warstwa ochronna zapobiega utracie wilgotności i przenikaniu szkodliwych czynników do organizmu.

 Oprócz właściwości ochronnych dobrze dobrany preparat powinien zawierać lipidy nawilżające i składniki stymulujące regenerację takie, jak dekspantenol. Na rynku dostępne są kremy łagodzące świąd i zaczerwienienia, a także odbudowujące warstwę ochronną i zapewniające nawilżanie, które można stosować u niemowląt już od pierwszych dni życia.

Załagodzenie zmian poprzez odpowiednie nawilżanie i natłuszczanie skóry przynosi ulgę, pomaga zapobiegać zaostrzeniu się objawów. Warto pamiętać, że wysuszenie i uszkodzenia mogą doprowadzić do ostrzejszych stanów zapalnych, kiedy to wymagane będzie leczenie preparatami sterydowymi.

Częścią odpowiedniej pielęgnacji są także kąpiele z zastosowaniem odpowiednich środków myjących. Należy pamiętać, aby nie pocierać skóry dziecka ręcznikiem, a jedynie delikatnie go przykładać, by ją osuszyć.

Pomoc psychologiczna i zmiany w stylu życia

Stres jest jednym z czynników, które mogą nasilić objawy choroby. Z drugiej strony samo AZS i związane z nim ograniczenia dotyczące trybu życia, a także zmiany w wyglądzie, mogą obciążająco wpłynąć na psychikę dziecka. W okresie dorastania trudności z akceptacją własnego wyglądu i wpływ choroby na relacje z rówieśnikami mogą być szczególnie trudne, dlatego warto zapewnić dziecku pomoc psychologa, który pomoże mu nauczyć się żyć z chorobą.

Nauczenie się funkcjonowania z chorobą będzie wyzwaniem nie tylko dla dziecka – zaangażowaniem i cierpliwością będzie musiała się wykazać cała rodzina. Warto pamiętać, że surowe traktowanie dziecka może samo stać się przyczyną dermatoz [3].

Lekarz może poprosić rodziców o prowadzenie dzienniczka obserwacji, który pomoże ustalić, jakie sytuacje, pokarmy, kosmetyki i inne czynniki wpływają na przebieg choroby. Należy pamiętać, że dym papierosowy szczególnie szkodzi dzieciom z AZS [4].

Choć na zaostrzenie choroby może mieć wpływ nadmierny wysiłek fizyczny (pot może podrażniać skórę), nie znaczy to, że dziecko powinno całkowicie rezygnować z aktywności fizycznej, pływania, czy sportu. Jednak ta aktywność powinna być dopasowana do stanu dziecka i skonsultowana z lekarzem.

Nie należy rezygnować ze szczepień, ponieważ dzieci z AZS są bardziej podatne na infekcje i ciężej przechodzą choroby zakaźne [2].


[1] Atopowe zapalenie skóry (AZS) lek. med. Lidia Ruszkowska
[2] Agata Woldan-Tambor, Jolanta B. Zawilska, „Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku”
[3] Barbara Bartoszek, „Atopowe zapalenie skóry (AZS) jako choroba psychosomatyczna: Analiza badań”
[4] Izabela Modelska-Woźniak, „Atopowe zapalenie skóry u dzieci”
[5] Zespół Fundacji Alabaster, „Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Praktyczny przewodnik”