Rubbing cream onto eczema sufferer's hand

Atopowe zapalenie skóry u dzieci: Fakty i mity

Atopowe zapalenie skóry u dzieci: Fakty i mity

Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą i nawrotową dermatozą zapalną, której towarzyszy znaczny świąd i charakterystyczny obraz zmian skórnych. Silnie wiąże się z alergicznymi chorobami dróg oddechowych, takimi jak astma i alergiczny nieżyt nosa, stąd nazwa „triada alergiczna”. Jest chorobą stosunkowo częstą.

Uważa się, że w krajach wysoko uprzemysłowionych występuje u 15-20 proc. populacji dziecięcej. W ciągu ostatnich kilkunastu lat obserwuje się wzrost liczby zachorowań1. Dlatego też chcemy przybliżyć temat AZS, jednocześnie rozprawiając się z mitami, jakie funkcjonują na temat tej, coraz powszechniej występującej, choroby.

Mit 1. Atopowe zapalenie skóry jest chorobą pochodzenia wyłącznie środowiskowego

Atopowe zapalenie skóry jest chorobą o złożonej etiologii, co oznacza że przyczyny jego powstawania są wielorakie. Decydującą rolę odgrywają jednak czynniki dziedziczne, ponieważ zdecydowanie najwięcej zachorowań obserwuje się w rodzinach z dodatnim wywiadem alergicznym. Jeżeli oboje rodzice mają jakąkolwiek chorobę z kręgu atopii (AZS, astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa), to istnieje 70 proc. szansy, że ich dzieci będą miały również objawy tych chorób. Bardzo duży wpływ na ujawnienie się AZS mają jednak również czynniki środowiskowe. W krajach wysoko uprzemysłowionych notuje się wyższy wskaźnik zachorowań. Spowodowane jest to zarówno zanieczyszczeniem środowiska, jak i rodzajem spożywanych pokarmów. Jeszcze kilkanaście lat temu nie obserwowano w Polsce uczulenia na kukurydzę, soję, czy owoce morza. Obecnie są to jedne z częstszych alergenów u dzieci2.

Mit 2. Atopowe zapalenie skóry to choroba wyłącznie dziecięca

Atopowe zapalenie skóry może być chorobą trwającą całe życie. Na szczęście, nie u wszystkich pacjentów objawy utrzymują się tak długo. Największe nasilenie objawów obserwuje się w okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym. W późniejszych okresach objawy mogą nie występować nawet przez kilka lat lub być niewielkie. Po okresie dojrzewania choroba utrzymuje się tylko u około 10-15 proc. chorych, czyli 85-90 proc. dzieci wyrasta z AZS. U około 20 proc. dzieci z AZS rozwija się astma oskrzelowa. Badania pokazują, że częstość występowania AZS w pierwszych 2 latach życia wynosi 20,1 proc.; 4,8 proc. u niemowląt do 3. miesiąca życia; 8,7 proc. u niemowląt do 6. miesiąca życia oraz 13 proc. u niemowląt do 12. miesiąca życia3.

Mit 3. Dzieci chore na atopowe zapalenie skóry wymagają izolacji

Ten mit jest szczególnie szkodliwy i wymaga obalenia. Do prawidłowego rozwoju dziecka potrzebny jest mu kontakt z rówieśnikami i innymi osobami spoza rodziny. Choroba nie jest przeciwwskazaniem dla utrzymywania takich kontaktów. Zdarza się, że rodzice dzieci chorych mają tendencje do zamykania się na bodźce zewnętrzne z obawy przed nasileniem objawów choroby – to duży błąd. Warto pamiętać, aby umożliwiać dzieciom kontakt z rówieśnikami i „światem zewnętrznym” poprzez zapraszanie innych dzieci, niekoniecznie chorych, do domu, uczestniczenie w imprezach okolicznościowych w przedszkolu czy szkole (np. urodziny, bale), korzystanie z zajęć dodatkowych (np. sport, zajęcia edukacyjne)4.

Mit 4. Relacje w rodzinie nie mają wpływu na przebieg atopowego zapalenia skóry u dziecka

Zdecydowanie nieprawda. Większa liczba przykrych, obciążających wydarzeń o charakterze stresowym pociąga zwykle za sobą zakłócenia więzi w rodzinie – zjawiska te łączy ze sobą typowe sprzężenie zwrotne. Niekorzystne odnoszenie się do siebie w rodzinie może być przyczyną wielu silnie stresogennych wydarzeń, które z kolei mogą wyzwalać bądź zaostrzać objawy psychosomatyczne. W literaturze psychologicznej od dawna rozważany jest problem wpływu rodziny i rodziców zarówno na proces powstawania choroby, jak i leczenia. Taylor proponuje tzw. model biopsychospołeczny, w którym kondycja fizyczna zarówno wpływa, jak i jest modyfikowana przez stan psychiczny, kiedy stosunki dziecka ze znaczącymi dla niego osobami (czyli rodzicami) stanowią fundamenty jego zdrowia fizycznego i emocjonalnego5.

Mit 5. Żeby pomóc dziecku z atopowym zapaleniem skóry wystarczy jeden lekarz

Atopowe zapalenie skóry wymaga kompleksowego leczenia przez wielu specjalistów. Rodzice dzieci chorych na AZS korzystają z pomocy alergologa, dermatologa, lekarza pediatry, a także, niestety rzadziej, dietetyka i psychoterapeuty. Zgłaszają się też do psychologa, gdy zachowanie dziecka zaczyna ich niepokoić.

Należy stale obserwować czy dziecko nie staje się agresywne, płaczliwe, wycofane lub ma problemy w szkole czy przedszkolu, nie może zaaklimatyzować się w grupie, ma problemy w nauce. W takim przypadku profesjonalista może pomóc zrozumieć, co dzieje się z dzieckiem i odpowiedzieć na pytanie, czy jego zachowania związane są bezpośrednio z chorobą czy też z naturalnymi zmianami rozwojowymi6.

Mit 6. Leczenie atopowego zapalenia skóry u dzieci polega wyłącznie na stosowaniu leków

Choć leki są kluczowym elementem terapii, to coraz więcej uwagi poświęca się również roli diety. Istotą leczenia dietetycznego jest dieta eliminacyjna polegająca na czasowym usunięciu szkodliwego pokarmu z diety osoby chorej, z jednoczesnym wprowadzeniem składników zastępczych o równoważnej wartości odżywczej w miejsce eliminowanego pokarmu lub grupy pokarmów. Lecznicza dieta eliminacyjna musi być pełnowartościowa, dostosowana jakościowo i ilościowo do wieku chorego. Powinna być oparta o produkty naturalne bez dodatku konserwantów, sztucznych barwników i innych substancji poprawiających smak i zapach potraw. Dlatego w diecie dziecka z AZS powinny być stosowane krajowe, sezonowe produkty. Importowane warzywa i owoce, zwłaszcza te transportowane z dalekich stron świata, są konserwowane lub utrwalane substancjami, które nie są korzystne dla dzieci, a szczególnie dla dzieci z AZS.

Z jadłospisu dziecka chorego na AZS należy wyeliminować słodycze, słodzone i barwione sztuczne napoje, przetworzoną żywność. Nie należy również używać produktów zawierających histaminę lub powodujących jej uwalnianie7. Warto jednak pamiętać że taka dieta musi być prowadzona pod kontrolą lekarza .


1 Elżbieta Waszczykowska, Atopowe zapalenie skóry – postępowanie lecznicze. Przegląd Alergologiczny 2004, nr 1, s. 24-29

2 Ruszkowska Lidia (2012) Atopowe zapalenie skóry (AZS), Halo! Atopia. Sezon 2, s. 1.

3 Ruszkowska Lidia (2012) Atopowe zapalenie skóry (AZS), Halo! Atopia. Sezon 2, s. 2.

4 Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Praktyczny poradnik (2012) Warszawa: Fundacja Alabaster, s. 41.

5 Bartoszek Barbara (2010) Atopowe zapalenia skóry (AZS) jako choroba psychosomatyczna. Analiza badań, [w:] O. Gorbaniuk, B. Kostrubiec-Wojtachno (red), Studia z Psychologii w KUL, tom 16, Lublin: Wyd. KUL, . 69-70.

6 Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Praktyczny poradnik (2012) Warszawa: Fundacja Alabaster, s. 40.

7 Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Praktyczny poradnik (2012) Warszawa: Fundacja Alabaster, s. 22-28.